Đánh giá năng lực: Khi "thước đo" cần soi chiếu lại "tầm nhìn"
Vượt con số, mổ xẻ ĐGNL ĐHQG TP.HCM: Tính độc lập đề thi, phổ điểm, áp lực xã hội và hướng đi cho đánh giá năng lực bền vững tại Việt Nam.
Lời mở đầu: Hơn cả một kỳ thi - DGNL và kỳ vọng đổi mới giáo dục
Kỳ thi Đánh giá năng lực (DGNL) của Đại học Quốc gia TP.HCM (ĐHQG-HCM), ra đời từ năm 2018, đã nhanh chóng trở thành một phương thức tuyển sinh quan trọng, thắp lên kỳ vọng về một sự đổi mới căn bản trong giáo dục Việt Nam. Vượt xa khuôn khổ của một bài kiểm tra kiến thức đơn thuần, DGNL hướng đến việc đánh giá các năng lực cốt lõi như sử dụng ngôn ngữ, tư duy logic, xử lý dữ liệu và giải quyết vấn đề – những kỹ năng thiết yếu cho bậc đại học, tương đồng với các bài thi chuẩn hóa quốc tế. Sự đón nhận rộng rãi từ hơn 100 trường đại học, cao đẳng trên cả nước cùng với số lượng thí sinh dự thi kỷ lục lên đến hơn 170.000 trong đợt 2 năm 2026, khẳng định vị thế và tầm ảnh hưởng của kỳ thi này. Đây không chỉ là một "thước đo" mới trong tuyển sinh, mà còn là biểu tượng của khát vọng nâng tầm chất lượng giáo dục, định hướng lại phương pháp dạy và học ở bậc phổ thông, chuyển từ chú trọng ghi nhớ sang phát triển năng lực toàn diện cho người học.
Từ "sao chép" đến "tham khảo": Vấn đề cốt lõi về chất lượng đề thi
Tuy mang trong mình sứ mệnh đổi mới, DGNL không tránh khỏi những tranh luận, đặc biệt là về chất lượng và tính độc đáo của đề thi. Phản ánh về việc đề thi bị cho là "sao chép" từ các nguồn quốc tế đã dấy lên mối lo ngại về tính bản địa và sự phù hợp với bối cảnh giáo dục Việt Nam. Đứng trước những ý kiến này, ĐHQG-HCM đã lên tiếng khẳng định rằng họ chỉ "tham khảo, tiếp cận phương pháp xây dựng câu hỏi, cấu trúc đánh giá và mô hình đo lường năng lực của các tổ chức quốc tế", chứ không "sao chép hoặc sử dụng trực tiếp câu hỏi của các bài thi này". Sự phân định giữa "sao chép" và "tham khảo" trở thành vấn đề cốt lõi, đòi hỏi sự minh bạch và trách nhiệm cao. Liệu ranh giới đó có đủ rõ ràng để đảm bảo một đề thi thực sự phản ánh năng lực của thí sinh Việt Nam, hay chỉ là một phiên bản "Việt hóa" thiếu tính sáng tạo? Đây là câu hỏi lớn đặt ra cho những người làm công tác ra đề, để DGNL thực sự là một thước đo năng lực độc lập và đáng tin cậy.
Phổ điểm và những ẩn số: Giải mã "lệch trái" và sự phân hóa năng lực
Phổ điểm DGNL đợt 2 năm 2026, với thủ khoa đạt 1139/1200 điểm – một kỷ lục mới, đã mang đến cái nhìn cụ thể về kết quả của kỳ thi. Tuy nhiên, điều đáng chú ý là sự "lệch trái nhẹ" của phổ điểm đợt 2 so với đợt 1, với 35% thí sinh đạt dưới 600 điểm và chỉ khoảng 8% đạt trên 900 điểm. ĐHQG-HCM lý giải hiện tượng này do tính đa dạng của hơn 170.000 thí sinh, đặc biệt là nhóm hơn 60.000 em chỉ dự thi đợt 2 có kết quả thấp hơn đáng kể, kéo phổ điểm chung nghiêng về phía trái. Phân tích này mở ra nhiều ẩn số. Liệu sự "lệch trái" có thực sự chỉ do sự đa dạng của thí sinh, hay còn phản ánh một khoảng cách nhất định trong chất lượng giáo dục hoặc khả năng tiếp cận ôn luyện giữa các nhóm học sinh? Mặc dù ĐHQG-HCM khẳng định phổ điểm được phân bố hợp lý và có sự phân tầng rõ rệt, việc giải mã sâu sắc hơn các yếu tố đằng sau sự phân hóa này là cần thiết để đảm bảo DGNL không chỉ là công cụ tuyển sinh, mà còn là tấm gương phản chiếu chính xác năng lực thực chất của thế hệ trẻ.
Gánh nặng vô hình: Áp lực lên thí sinh và định hướng tương lai
Với quy mô ngày càng lớn và tầm quan trọng trong tuyển sinh, DGNL đã tạo ra một "gánh nặng vô hình" lên vai thí sinh. Dù nhiều em bước vào đợt 2 với "tâm lý thoải mái, kỳ vọng cải thiện điểm số", đằng sau đó là áp lực phải "săn điểm cao" để tăng cơ hội vào đại học mơ ước. Việc hàng chục nghìn thí sinh dự thi cả hai đợt, với điểm trung bình tăng nhẹ từ 696.3 lên 713.7, cho thấy sự nỗ lực không ngừng nghỉ và cả những toan tính chiến lược trong việc đạt được kết quả tốt nhất. Áp lực này không chỉ dừng lại ở phòng thi mà còn ảnh hưởng đến quá trình học tập, khiến nhiều em tập trung vào kỹ năng làm bài thi hơn là tiếp thu kiến thức và phát triển năng lực toàn diện. Khi một "thước đo" vốn được kỳ vọng giảm tải lại vô tình tạo ra một cuộc đua điểm số mới, thì "tầm nhìn" ban đầu về đổi mới giáo dục cần được soi chiếu lại. Làm thế nào để DGNL vẫn giữ được giá trị đánh giá năng lực thực chất mà không trở thành một cuộc chạy đua thành tích mới, tạo ra gánh nặng không đáng có cho thế hệ tương lai?
Đánh giá năng lực thực chất: Hướng tới một mô hình bền vững cho giáo dục Việt Nam
Để DGNL thực sự trở thành một "thước đo" hiệu quả và bền vững cho giáo dục Việt Nam, cần vượt ra khỏi những con số điểm và những tranh cãi nhất thời để soi chiếu lại "tầm nhìn" dài hạn. Việc "tham khảo" phương pháp quốc tế là cần thiết, nhưng ĐHQG-HCM cần đầu tư mạnh mẽ hơn vào việc xây dựng đề thi mang đậm bản sắc Việt, sáng tạo và độc lập, tránh xa mọi nghi ngờ về "sao chép". Một mô hình bền vững đòi hỏi đề thi phải liên tục được cải tiến, không chỉ để phân hóa năng lực mà còn để khuyến khích tư duy phản biện, giải quyết vấn đề, thay vì chỉ kiểm tra khả năng ghi nhớ hay kỹ năng làm bài đã được luyện tập. Đồng thời, cần có các giải pháp toàn diện để giảm thiểu áp lực cho thí sinh, khuyến khích một môi trường học tập chú trọng vào sự phát triển năng lực thực chất thay vì chạy theo điểm số. DGNL phải là công cụ để giáo dục Việt Nam tiến bộ, chứ không phải là đích đến cuối cùng. Chỉ khi đó, "thước đo" này mới thực sự góp phần kiến tạo một thế hệ công dân có năng lực toàn diện, đáp ứng yêu cầu của xã hội hiện đại, và "tầm nhìn" đổi mới giáo dục mới thực sự được hiện thực hóa.
Related Articles
