Giá xăng: Biến động nhìn thấy, gánh nặng vô hình
Giá xăng tăng: Mổ xẻ biến động thị trường, cơ chế điều hành và "gánh nặng vô hình" lên ví tiền, đời sống người Việt. Hiểu sâu hơn về chi phí thực sự.
Nhìn lại biến động: Khi con số không nói hết câu chuyện
Giá xăng dầu tại Việt Nam không chỉ là những con số đơn thuần trên bảng điện tử, mà còn là thước đo phản ánh sâu sắc nhịp đập kinh tế và đời sống người dân. Giai đoạn gần đây chứng kiến nhiều biến động khó lường, từ mức giá thấp kỷ lục dưới 11.000 đồng/lít vào tháng 4/2020 do ảnh hưởng của đại dịch, đến đỉnh điểm lịch sử gần 32.873 đồng/lít vào tháng 6/2022. Những con số này minh họa cho một chu kỳ biến động mạnh mẽ, liên tục đặt ra thách thức cho cả người tiêu dùng và doanh nghiệp. Chiều 24/9, liên Bộ [Công Thương]{.entity data-type="ORGANIZATION”} – [Tài chính]{.entity data-type="ORGANIZATION”} tiếp tục điều chỉnh tăng mạnh giá bán lẻ xăng dầu, với xăng E5 RON 92 tăng 1.260 đồng/lít lên 26.390 đồng/lít và xăng E10 RON 95 tăng 1.450 đồng/lít lên 27.080 đồng/lít. Dầu diesel cũng không ngoại lệ, tăng 550 đồng/lít lên 30.490 đồng/lít. Dù Bộ Công Thương công bố giá bán lẻ xăng dầu tại Việt Nam vẫn thấp hơn các quốc gia có chung đường biên giới, nhưng đằng sau những con số điều chỉnh là những “gánh nặng vô hình” mà không phải ai cũng có thể nhìn thấy rõ.
Thị trường thế giới 'nhảy múa': Dấu chân trên giá xăng Việt
Biến động giá xăng dầu trong nước luôn chịu ảnh hưởng trực tiếp từ thị trường năng lượng toàn cầu, nơi giá dầu thô như Brent và WTI liên tục 'nhảy múa' theo từng diễn biến kinh tế và địa chính trị. Tuần trước, giá dầu thế giới ghi nhận biến động trái chiều trong biên độ hẹp, với dầu Brent giảm nhẹ 0,7% và WTI tăng 0,2%. Tuy nhiên, sang tuần này, bức tranh đã thay đổi đáng kể. Sau hai phiên đầu tuần giảm liên tiếp, giá dầu quốc tế bật tăng mạnh trong phiên 23/9, đưa dầu Brent lên mức 103,1 USD/thùng (tăng 3,86%) và dầu WTI lên 92,16 USD/thùng (tăng 1,81%). Dù sau đó giá dầu có xu hướng chững lại vào phiên 24/9 khi thị trường bớt lo ngại về rủi ro địa chính trị từ căng thẳng Mỹ-Iran, nhưng nguy cơ tăng trở lại vẫn luôn hiện hữu. Sự phụ thuộc vào thị trường quốc tế khiến mỗi quyết định điều chỉnh giá xăng trong nước đều là hệ quả tất yếu của những "dấu chân" từ các sàn giao dịch dầu mỏ toàn cầu, tạo ra áp lực không ngừng lên chính sách quản lý và người tiêu dùng.
Quỹ bình ổn: 'Chìa khóa' cân bằng hay dấu hỏi lớn?
Trong bối cảnh giá xăng dầu thế giới đầy biến động, [Quỹ Bình ổn giá xăng dầu (BOG)]{.entity data-type="ORGANIZATION”} được kỳ vọng là một “chìa khóa” giúp cân bằng thị trường trong nước, giảm sốc cho người tiêu dùng. Tuy nhiên, vai trò và cách thức vận hành của quỹ này đôi khi lại đặt ra những “dấu hỏi lớn” về tính minh bạch và hiệu quả thực sự. Theo công bố của [Bộ Tài chính]{.entity data-type="ORGANIZATION”}, trong quý II (từ 1/4 đến 30/6), các doanh nghiệp đầu mối đã trích lập hơn 1.886 tỷ đồng vào quỹ, trong khi chi sử dụng quỹ là 873 tỷ đồng. Số dư quỹ tính đến hết ngày 30/6 đạt hơn 196,28 tỷ đồng, cùng với hơn 309 triệu đồng tiền lãi phát sinh. Điều đáng chú ý là trong kỳ điều hành giá xăng dầu ngày 24/9, cơ quan quản lý đã quyết định không trích lập và không chi sử dụng quỹ bình ổn. Quyết định này, dù có thể dựa trên những tính toán riêng, lại khiến dư luận băn khoăn về tiêu chí sử dụng quỹ, đặc biệt khi giá xăng liên tục tăng mạnh. Liệu BOG có thực sự phát huy vai trò “bình ổn” như tên gọi, hay chỉ là một công cụ được sử dụng một cách chọn lọc, khiến người dân vẫn phải gánh chịu toàn bộ áp lực từ thị trường?
Hơn cả một lần đổ đầy bình: Gánh nặng lan tỏa
Việc giá xăng dầu liên tục tăng, như mức tăng 1.260 đồng/lít cho E5 RON 92 và 1.450 đồng/lít cho E10 RON 95 trong kỳ điều hành gần đây, không chỉ dừng lại ở chi phí trực tiếp mỗi khi người dân đổ đầy bình. Nó còn tạo ra một “gánh nặng lan tỏa” sâu rộng, ảnh hưởng đến mọi ngóc ngách của nền kinh tế và đời sống xã hội. Đối với doanh nghiệp, chi phí vận chuyển hàng hóa, nguyên vật liệu tăng cao, trực tiếp ăn vào lợi nhuận và buộc họ phải cân nhắc điều chỉnh giá thành sản phẩm. Điều này dễ dàng dẫn đến vòng xoáy lạm phát, khi giá cả hàng hóa tiêu dùng leo thang, làm giảm sức mua của người dân. Đối với mỗi cá nhân, từ người đi làm hàng ngày đến các gia đình, chi phí đi lại, sinh hoạt tăng lên đáng kể, bào mòn thu nhập khả dụng. Mặc dù [Bộ Công Thương]{.entity data-type="ORGANIZATION”} khẳng định giá bán lẻ tại Việt Nam vẫn thấp hơn một số nước láng giềng, nhưng cảm nhận thực tế về gánh nặng chi tiêu lại không hề giảm bớt. Đây chính là minh chứng rõ nét nhất cho những “gánh nặng vô hình” mà giá xăng dầu mang lại, vượt xa con số hiển thị tại cây xăng.
Chi phí năng lượng tương lai: Áp lực nào đang chờ đợi?
Nhìn về tương lai, chi phí năng lượng của Việt Nam đang đứng trước nhiều áp lực đáng kể, đòi hỏi một tầm nhìn chiến lược và các giải pháp bền vững. Biến động khó lường của thị trường dầu mỏ thế giới, như căng thẳng địa chính trị hay sự thay đổi trong chính sách sản xuất của các nước lớn, sẽ tiếp tục là yếu tố ngoại cảnh khó kiểm soát. Bên cạnh đó, các yếu tố nội tại như cơ chế quản lý [Quỹ Bình ổn giá xăng dầu]{.entity data-type="ORGANIZATION”} cần được xem xét lại để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả cao hơn, tránh tạo ra những “dấu hỏi lớn” trong lòng công chúng. Với việc giá xăng trong nước đã tăng 4 phiên liên tiếp và dầu tăng 3 phiên liên tiếp, áp lực lạm phát và suy giảm sức mua là không thể tránh khỏi. Câu hỏi đặt ra là liệu các cơ chế hiện hành có đủ sức chống đỡ trước những cú sốc năng lượng trong tương lai? Để giảm thiểu “gánh nặng vô hình” và đảm bảo sự phát triển bền vững, Việt Nam cần có những chính sách dài hạn hơn, không chỉ tập trung vào việc điều chỉnh giá mà còn thúc đẩy đa dạng hóa nguồn năng lượng, nâng cao hiệu quả sử dụng và tăng cường tính tự chủ, giúp người dân và doanh nghiệp vững vàng hơn trước những biến động khó lường của chi phí năng lượng.
