🏷️ Trending Topics
Giếng Tiên, ký ức cộng đồng và hành trình gọi tên di sản
Vụ Juky San tại Giếng Tiên hé lộ thách thức định danh di sản. Làm sao để tôn vinh ký ức cộng đồng tại những nơi chưa được công nhận chính thức?
Giếng Tiên – "Di tích" trong tâm thức, "phi di tích" trong văn bản
Vụ việc ca sĩ Juky San tắm tại "Giếng Tiên" ở Gia Lai đã trở thành một điểm nóng trên mạng xã hội, làm bộc lộ rõ nét khoảng cách lớn giữa nhận thức cộng đồng và quy định pháp lý về di sản. Trong tâm thức người dân địa phương, Giếng Tiên, một mạch nước ngọt tự nhiên chảy ra từ khe núi Eo Gió, được coi là nơi linh thiêng, gắn liền với những giá trị tâm linh và sức khỏe. Nhiều người thể hiện sự trân trọng khi đến thăm, thậm chí uống nước trực tiếp từ giếng. Tuy nhiên, theo khẳng định của bà Đỗ Thị Diệu Hạnh, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Gia Lai, Giếng Tiên không phải là di tích đã được cơ quan chức năng công nhận hay xếp hạng, và hiện không có quy định nào cấm tắm tại đây. Lý do Juky San không nhận biết được tính chất đặc thù của địa điểm này một phần cũng bởi tấm bảng thông tin do người dân tự lập đã bị bão cuốn trôi trước đó. Sự kiện này không chỉ gây tranh cãi mà còn phơi bày một thách thức lớn trong công tác bảo tồn di sản ở Việt Nam: nhiều địa điểm mang giá trị văn hóa sâu sắc trong lòng dân nhưng lại thiếu vắng cơ chế công nhận và bảo vệ rõ ràng trong văn bản pháp luật, khiến chúng trở thành "phi di tích" trên giấy tờ.
Khi ranh giới "di sản" trở nên mờ nhạt: Hệ lụy và thách thức
Ranh giới mờ nhạt giữa "di tích trong tâm thức" và "phi di tích trong văn bản" tạo ra nhiều hệ lụy và thách thức đáng kể, đặc biệt trong bối cảnh du lịch phát triển mạnh mẽ. Vụ việc Giếng Tiên là minh chứng điển hình. Trong khi cộng đồng phản ứng gay gắt trước hành động của ca sĩ Juky San, xem đó là thiếu tôn trọng, thì cơ quan quản lý lại khẳng định Giếng Tiên không có yếu tố lịch sử, văn hóa hay tâm linh được công nhận chính thức. Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Gia Lai cũng nhấn mạnh rằng việc nghệ sĩ quảng bá du lịch địa phương là đáng quý, nhất là khi tỉnh đang tích cực triển khai Năm Du lịch quốc gia 2026. Mặc dù Juky San đã thiện chí lên tiếng xin lỗi vì sự cố ngoài ý muốn, nhưng vụ việc cho thấy sự lúng túng trong việc quản lý những địa điểm có giá trị tự thân nhưng chưa được định danh rõ ràng. Thách thức đặt ra là làm thế nào để cân bằng giữa việc khai thác tiềm năng du lịch và bảo vệ những giá trị văn hóa, tâm linh vô hình mà cộng đồng gìn giữ, tránh để các địa điểm này trở thành "vùng xám" pháp lý, dễ dẫn đến những hiểu lầm và tranh cãi không đáng có.
Kiến tạo cầu nối: Đề xuất cho việc công nhận và bảo vệ giá trị "vô danh"
Để thu hẹp khoảng cách giữa nhận thức cộng đồng và quy định pháp luật về di sản, việc kiến tạo một cầu nối vững chắc là điều cấp thiết. Trước hết, cần có một cơ chế linh hoạt hơn để ghi nhận và xếp hạng các giá trị văn hóa "vô danh" – những nơi có ý nghĩa sâu sắc trong lòng dân dù chưa đủ tiêu chí chính thức. Quá trình này nên bắt đầu bằng việc tham vấn cộng đồng, thu thập các câu chuyện, truyền thuyết và ý nghĩa tâm linh mà người dân gán cho địa điểm. Tiếp theo, cần thiết lập hệ thống biển báo, bảng thông tin rõ ràng, đa ngôn ngữ tại các địa điểm này, không chỉ về mặt địa lý mà còn về giá trị văn hóa, truyền thống gắn liền với chúng, như một tấm bia đá thông tin về Giếng Tiên đã từng bị cuốn trôi. Việc ứng dụng công nghệ, như các mã QR dẫn đến nội dung đa phương tiện, cũng có thể giúp du khách dễ dàng tìm hiểu sâu hơn về giá trị của những nơi này. Giống như cách các nền tảng như Tuneast tạo ra một không gian âm nhạc tương tác và trải nghiệm chia sẻ, chúng ta có thể tạo ra các không gian thông tin tương tác để mọi người cùng khám phá và lan tỏa giá trị của di sản. Điều này không chỉ giúp nâng cao nhận thức mà còn fosters sự tôn trọng, biến mỗi du khách thành một người bảo vệ tự nguyện cho những giá trị "vô danh" này.
Hơn cả một giếng nước: Bài học về quản trị văn hóa đô thị
Vụ việc Giếng Tiên không chỉ là câu chuyện về một mạch nước ngọt, mà còn là một bài học sâu sắc về quản trị văn hóa đô thị trong bối cảnh phát triển du lịch. Nó đặt ra yêu cầu về một tầm nhìn dài hạn cho việc xác định và bảo vệ các tài sản văn hóa, dù là hữu hình hay vô hình, chính thức hay không chính thức. Thành phố cần có một quy trình bài bản để nhận diện, đánh giá và phân loại các địa điểm có ý nghĩa cộng đồng, sau đó đưa ra các biện pháp quản lý phù hợp, thay vì chờ đợi sự cố xảy ra mới đưa ra các tuyên bố "phi di tích". Việc phát triển du lịch, như mục tiêu "Năm Du lịch quốc gia 2026" của Gia Lai, cần đi đôi với trách nhiệm bảo tồn và truyền tải đúng đắn giá trị văn hóa. Thay vì chỉ nhìn vào tiềm năng kinh tế, chính quyền cần xem xét cách các địa điểm này góp phần hình thành bản sắc và ký ức của đô thị. Một chiến lược quản trị văn hóa đô thị hiệu quả phải bao gồm sự tham gia của cả cộng đồng, chuyên gia và cơ quan quản lý, để mọi quyết định đều tôn trọng những giá trị vô hình đã gắn kết người dân. Chỉ khi đó, chúng ta mới có thể biến những "giếng nước" vô danh thành những biểu tượng văn hóa được trân trọng, đồng thời tạo ra một môi trường du lịch bền vững và có trách nhiệm, nơi vẻ đẹp thiên nhiên và giá trị văn hóa cùng tồn tại hài hòa.
Related Articles
