Hiệu trưởng: Từ Chức Danh Đến Tầm Vóc Kiến Tạo
Hiệu trưởng ngày nay không chỉ quản lý mà còn kiến tạo tầm nhìn giáo dục. Phân tích trọng trách, thách thức và dấu ấn người lãnh đạo đại học giữa dòng chảy đổi mới.
Chiếc ghế hiệu trưởng: Trọng trách thời đại số
Trong bối cảnh giáo dục đại học không ngừng biến đổi, chiếc ghế hiệu trưởng không còn đơn thuần là vị trí quản lý hành chính, mà đã trở thành một trọng trách kiến tạo mang tầm vóc chiến lược. Nếu trước đây, hiệu trưởng được xem là người bảo tồn giá trị và nguồn lực, thì ngày nay, vai trò này được ví như một CEO của tổ chức giáo dục, đòi hỏi năng lực lãnh đạo chuyên nghiệp để dẫn dắt sự đổi mới toàn diện. Các thách thức đặt ra cho người đứng đầu các trường đại học đã gia tăng đáng kể trong thập kỷ qua, từ việc giải quyết vấn đề sức khỏe tâm thần của sinh viên, ứng phó với biến đổi khí hậu, đến việc chịu trách nhiệm giải trình trước công chúng về các mục tiêu xã hội, chính trị và kinh tế rộng lớn hơn. Điều này đặc biệt đúng trong thời đại số, khi một báo cáo của UNESCO năm 2022 chỉ ra rằng, chỉ khoảng 36% các cơ sở giáo dục đại học ở các nước đang phát triển có chiến lược số toàn diện được dẫn dắt bởi ban lãnh đạo cấp cao. Sự kiện Đại học Quốc gia TPHCM bổ nhiệm cùng lúc nhiều hiệu trưởng cho các trường thành viên như GS.TS Mai Thanh Phong (Đại học Bách khoa), PGS.TS Trần Lê Quan (Đại học Khoa học tự nhiên) hay PGS.TS Nguyễn Tấn Trần Minh Khang (Đại học Công nghệ thông tin) là minh chứng cho thấy trọng trách này đang được trao gửi cho những cá nhân có tầm nhìn, sẵn sàng đối mặt với những yêu cầu mới của thời đại.
Vượt ra khỏi quản lý: Tầm vóc kiến tạo của người đứng đầu
Vượt lên trên vai trò quản lý truyền thống, người đứng đầu các trường đại học hiện đại phải là một kiến trúc sư chuyển đổi, người kiến tạo tương lai cho nền giáo dục. Thay vì chỉ tập trung vào việc duy trì và quản lý nguồn lực, họ cần chủ động dẫn dắt quá trình đổi mới, đặc biệt là việc tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) như một phần cốt lõi của sứ mệnh giáo dục. Tầm vóc kiến tạo này đòi hỏi hiệu trưởng không chỉ giám sát mà còn phải củng cố các giá trị thể chế, định hình mục tiêu chiến lược và thúc đẩy một môi trường học đường hòa nhập, tiên phong trong việc tích hợp các nền tảng học trực tuyến, ra quyết định dựa trên dữ liệu và phương pháp giảng dạy tăng cường AI. Như Brooke Judd, Giám đốc toàn cầu của FranklinCovey Education, đã nhấn mạnh, một nhà lãnh đạo xuất sắc cần đóng bốn vai trò thiết yếu: làm gương, mở đường, điều chỉnh và trao quyền. Các quyết định bổ nhiệm lại như PGS.TS Lê Văn Thăng (Đại học Quốc tế) hay GS.TS Phan Bách Thắng (Đại học Khoa học sức khỏe) tại Đại học Quốc gia TPHCM cho thấy sự kỳ vọng vào khả năng kiến tạo và tiếp tục định hình chiến lược phát triển bền vững của các vị hiệu trưởng này, vượt xa khuôn khổ hành chính thông thường.
Cân bằng di sản và đổi mới: Bài toán không dễ cho lãnh đạo giáo dục
Một trong những bài toán nan giải nhất đối với lãnh đạo giáo dục là làm thế nào để cân bằng giữa việc bảo tồn di sản, những giá trị cốt lõi đã làm nên thương hiệu của nhà trường, và thúc đẩy đổi mới không ngừng trong bối cảnh thời đại số. Các trường đại học, với lịch sử lâu đời, luôn đứng trước sự căng thẳng giữa việc duy trì các cấu trúc bền vững và thích nghi với những thay đổi bên ngoài như dịch chuyển dân số, gián đoạn công nghệ hay bất bình đẳng xã hội. Nhiệm vụ của hiệu trưởng là duy trì sự cân bằng tinh tế này, đòi hỏi sự linh hoạt, kiên cường và tầm nhìn chiến lược để điều hướng trong các môi trường được mô tả là VUCA (biến động, không chắc chắn, phức tạp, mơ hồ) và BANI (dễ vỡ, lo lắng, phi tuyến tính, khó hiểu). Các chuyên gia giáo dục khẳng định rằng kỷ nguyên số mang đến những thách thức sâu sắc về con người, giá trị và phương thức học tập, buộc công nghệ phải được sử dụng một cách thông minh, nhân văn và bền vững. Việc Đại học Quốc gia TPHCM đồng thời bổ nhiệm mới và bổ nhiệm lại các hiệu trưởng tại 6 trường thành viên, cùng với 15 phó hiệu trưởng, thể hiện một sự chuẩn bị kỹ lưỡng về nhân sự để giải quyết bài toán khó khăn này, vừa giữ gìn bản sắc, vừa mở đường cho những bước tiến đột phá.
Dấu ấn của một hiệu trưởng: Định hình tương lai học đường
Dấu ấn của một hiệu trưởng có sức ảnh hưởng sâu rộng, không chỉ đến văn hóa học đường, kết quả học tập của sinh viên mà còn định hình quỹ đạo tương lai của cả một tổ chức giáo dục. Lịch sử đã chứng minh vai trò then chốt của các hiệu trưởng trong việc định hướng phát triển, từ việc đặt nền móng cho các chương trình đào tạo đến việc thích ứng với những mô hình giáo dục mới. Có thể kể đến Giáo sư Ngụy Như Kon Tum, hiệu trưởng đầu tiên và lâu nhất của Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội, người đã có công lớn trong việc thành lập và định hình triết lý giáo dục của trường. Thành công của một tổ chức giáo dục phụ thuộc trực tiếp vào năng lực lãnh đạo của hiệu trưởng; họ không chỉ là nhà quản lý mà còn là người định hướng mọi hoạt động giáo dục. Khả năng xây dựng một tầm nhìn rõ ràng và hấp dẫn, phù hợp với sứ mệnh và giá trị cốt lõi của tổ chức, là một trách nhiệm cơ bản và là yếu tố tạo nên dấu ấn riêng biệt. Những cái tên như GS.TS Ngô Thị Phương Lan (Đại học Khoa học xã hội & Nhân văn), người nữ hiệu trưởng đầu tiên và được tái bổ nhiệm, hay GS.TS Mai Thanh Phong (Đại học Bách khoa) với nhiệm kỳ từ 2018, đều là những minh chứng sống động cho việc một hiệu trưởng có thể định hình và nâng tầm giá trị của nhà trường qua từng quyết sách và tầm nhìn chiến lược.
Gửi gắm niềm tin: Khi lãnh đạo là động lực chuyển mình
Trong mọi thời đại, quá trình lựa chọn hiệu trưởng luôn ẩn chứa niềm tin sâu sắc rằng người được chọn sẽ là động lực chuyển mình, dẫn dắt tổ chức đi đúng hướng và tạo dựng niềm tin cho các bên liên quan. Trong kỷ nguyên số, vai trò lãnh đạo càng đòi hỏi phải nuôi dưỡng một văn hóa kỹ thuật số hợp tác, giảm thiểu sự phản kháng với thay đổi và tăng cường sự tham gia của giảng viên, sinh viên thông qua sự minh bạch, hòa nhập và hỗ trợ cảm xúc. Điều này khác biệt đáng kể so với các nền văn hóa truyền thống, vốn thường mang tính quan liêu và ít linh hoạt. Lãnh đạo chuyển đổi, với sự nhấn mạnh vào định hướng có tầm nhìn và trao quyền, là yếu tố then chốt để thúc đẩy đổi mới và thích ứng với quá trình chuyển đổi số toàn diện. Khả năng xây dựng lòng tin, giao tiếp hiệu quả trên nhiều nền tảng và trao quyền cho tất cả các bên liên quan là một thành phần quan trọng của lãnh đạo trong thời đại kỹ thuật số. Việc Đại học Quốc gia TPHCM liên tục bổ nhiệm và tái bổ nhiệm các hiệu trưởng như GS.TS Phan Bách Thắng, PGS.TS Lê Văn Thăng, GS.TS Mai Thanh Phong, PGS.TS Trần Lê Quan và GS.TS Ngô Thị Phương Lan chính là một sự gửi gắm niềm tin vào năng lực lãnh đạo của họ, kỳ vọng họ sẽ tiếp tục là động lực mạnh mẽ, đưa các trường thành viên vươn mình mạnh mẽ trong bối cảnh giáo dục đầy thách thức nhưng cũng tràn đầy cơ hội.
Related Articles
