🏷️ Trending Topics
Khi Chính Sách "Dệt" Lại Cộng Đồng: Hơn Cả Con Số Phụ Cấp
Phân tích chính sách sắp xếp thôn, tổ dân phố, nhìn từ góc độ cán bộ không chuyên trách. Đánh giá tác động đến đời sống, phụ cấp và lòng tin, hơn cả những con số khô khan.
Chính sách trên giấy và thực tế cuộc sống
Chính sách sắp xếp thôn, tổ dân phố ở Việt Nam được kiến tạo với mục tiêu cao cả là tinh gọn bộ máy hành chính, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước ở cấp cơ sở, đồng thời tái cấu trúc không gian cộng đồng để phù hợp hơn với sự phát triển. Trên giấy tờ, những con số ấn tượng về việc giảm hơn 34,5% số lượng thôn, tổ dân phố trên cả nước từ năm 2015 đến tháng 6/2026, từ 136.824 xuống còn 89.580 đơn vị, minh chứng cho quyết tâm cải cách hành chính mạnh mẽ. Bộ Nội vụ đã ban hành các văn bản hướng dẫn chi tiết, từ việc xác định chức danh người hoạt động không chuyên trách đến quy định về giải quyết chính sách cho những người nghỉ việc, nhằm đảm bảo sự đồng bộ và quyền lợi cho các đối tượng bị ảnh hưởng. Tuy nhiên, đằng sau những quy định chặt chẽ và số liệu khô khan là một thực tế đa chiều, nơi các yếu tố lịch sử, văn hóa, phong tục tập quán, điều kiện địa lý và sự gắn kết tự nhiên của cộng đồng dân cư, đặc biệt ở các vùng miền núi, biên giới, hải đảo, luôn đòi hỏi sự linh hoạt và thấu đáo. Chính sách không chỉ là một tập hợp các quy định mà còn là một phép thử về khả năng kiến tạo những cộng đồng bền vững, có khả năng tự quản tốt hơn, không chỉ dừng lại ở việc cắt giảm con số mà còn phải dung hòa giữa hiệu quả hành chính và bản sắc văn hóa địa phương.
Từ "nghỉ việc" đến "chuyển giao vai trò": Gánh nặng vô hình và sự tiếp nối
Việc sắp xếp thôn, tổ dân phố không chỉ là một quyết định hành chính đơn thuần mà còn là một sự dịch chuyển vai trò sâu sắc, tác động trực tiếp đến hàng trăm nghìn người hoạt động không chuyên trách ở cơ sở. Khoảng 120.500 người hoạt động không chuyên trách cấp xã đã kết thúc vai trò của mình khi mô hình chính quyền địa phương 2 cấp được triển khai. Đây không đơn thuần là việc "nghỉ việc" mà là một quá trình "chuyển giao vai trò" đầy phức tạp, mang theo những gánh nặng vô hình. Gánh nặng ấy không chỉ là sự gián đoạn trong nguồn thu nhập, mà còn là sự mất mát về vai trò xã hội, kinh nghiệm tích lũy và mối liên kết cộng đồng đã được xây dựng qua nhiều năm. Bộ Nội vụ đã đề nghị các địa phương chủ động ban hành chính sách hỗ trợ từ ngân sách địa phương, ngoài các quy định chung, để đảm bảo quyền lợi cho những người không thuộc diện tinh giản biên chế nhưng vẫn phải nghỉ việc do cơ cấu lại. Mục tiêu là để các địa phương không chỉ giải quyết chế độ mà còn lựa chọn được những cán bộ có phẩm chất, năng lực và uy tín để tiếp nối, đảm bảo hoạt động hiệu lực, hiệu quả của bộ máy mới. Tuy nhiên, việc cắt giảm số lượng lớn cán bộ không chuyên trách ở các xã đông dân vẫn là một thách thức lớn, đòi hỏi sự tinh tế để duy trì sự liên tục và lòng tin của cộng đồng trong quá trình chuyển giao này.
Mức khoán phụ cấp và bài toán "đủ sống, đủ cống hiến"
Nếu sự chuyển giao vai trò là một bài toán về con người và sự tiếp nối, thì mức khoán phụ cấp lại là một phép tính cân đối tài chính, quyết định liệu người hoạt động không chuyên trách có thể "đủ sống và đủ cống hiến" hay không. Nghị định 185/2026/NĐ-CP đã quy định rõ về mức khoán quỹ phụ cấp hàng tháng, bao gồm cả hỗ trợ đóng bảo hiểm xã hội, dựa trên quy mô dân cư và đặc điểm địa bàn. Cụ thể, các thôn, tổ dân phố quy mô lớn hoặc thuộc địa bàn trọng điểm được khoán bằng 8,0 lần mức lương cơ sở, trong khi các trường hợp còn lại là 6,5 lần. Với mức lương cơ sở dự kiến 2,53 triệu đồng/tháng từ 1/7/2026, quỹ phụ cấp cho các thôn, tổ dân phố lớn có thể đạt hơn 20,24 triệu đồng/tháng. Tại Nghệ An, Hội đồng nhân dân tỉnh đã thông qua Nghị quyết quy định mức phụ cấp cụ thể cho từng chức danh, với bí thư chi bộ và trưởng khối, xóm, thôn, bản nhóm 1 nhận hơn 7,8 triệu đồng/tháng, và trưởng ban công tác mặt trận nhóm 1 nhận hơn 7 triệu đồng/tháng. Dù các địa phương có quyền chủ động nâng mức khoán cao hơn, bài toán thực sự nằm ở việc liệu các mức phụ cấp này có đủ sức hấp dẫn, giữ chân những người có tâm huyết và năng lực, đặc biệt khi khối lượng công việc ở các đơn vị sáp nhập có thể tăng lên. Đây là điểm mấu chốt để đảm bảo sự cống hiến không bị bào mòn bởi gánh nặng mưu sinh.
Khi lòng tin bị "sắp xếp": Hệ quả dài hạn của chính sách
Chính sách sắp xếp thôn, tổ dân phố, dù được xây dựng trên cơ sở các nguyên tắc hành chính và kinh tế, cuối cùng lại chạm đến cốt lõi của mối quan hệ giữa chính quyền và người dân: lòng tin. Khi các cộng đồng bị "sắp xếp" lại, cái mất đi không chỉ là những đơn vị hành chính cũ, mà còn là những giá trị lịch sử, văn hóa và bản sắc đã ăn sâu vào tiềm thức của người dân. Việc đảm bảo lòng tin và sự gắn kết cộng đồng là yếu tố then chốt cho thành công dài hạn của chính sách. Các địa phương được yêu cầu đặc biệt coi trọng yếu tố lịch sử, văn hóa, và phải triển khai quá trình một cách công khai, dân chủ, minh bạch, từ việc lấy ý kiến nhân dân về phương án sắp xếp đến việc thống nhất tên gọi mới. Ví dụ điển hình như tại Thái Nguyên, gần 95% đại diện hộ gia đình đã tán thành phương án sáp nhập và tên mới, cho thấy sự đồng thuận cao là hoàn toàn khả thi nếu chính sách được thực hiện thấu đáo. Hệ quả dài hạn của chính sách không chỉ đo lường bằng số lượng thôn, tổ dân phố được giảm hay mức khoán phụ cấp được điều chỉnh, mà còn bằng mức độ lòng tin được củng cố, sự gắn kết cộng đồng được duy trì và khả năng tự quản của những cộng đồng mới được nâng cao. Khi lòng tin bị xói mòn, dù hiệu quả hành chính có thể đạt được tức thời, nhưng cái giá phải trả về mặt xã hội và sự ổn định của bộ máy cơ sở sẽ là rất lớn.
Related Articles
