🏷️ Trending Topics
"Lương thực" trên bảng lương: Giải mã tiền thực, niềm tin và tương lai an sinh của người lao động
Giải mã 'lương thực' của người lao động Việt Nam: Phân tích tác động tăng lương, BHXH, thuế đến thu nhập thực, niềm tin và an sinh.
Con số biết nói và những ẩn số
Bảng lương, với những con số tưởng chừng minh bạch, thường ẩn chứa nhiều câu chuyện về thu nhập thực tế của người lao động. Việt Nam đã trải qua nhiều đợt cải cách tiền lương từ năm 1960, gần đây nhất là phương án điều chỉnh lương tối thiểu 7,8% từ đầu năm 2027. Mức tăng này được kỳ vọng sẽ là "mức nền bảo vệ" cho những lao động giản đơn, ảnh hưởng đến cả thu nhập hàng tháng lẫn quyền lợi bảo hiểm xã hội. Chị Nguyễn Thị Hoài, một công nhân may tại Ninh Bình, là minh chứng cho thấy khi lương cơ bản được điều chỉnh, các chế độ như thai sản cũng được hưởng cao hơn đáng kể. Thu nhập bình quân tháng của người lao động trong quý I/2026 đạt 9 triệu đồng, một con số tăng trưởng tích cực. Tuy nhiên, đằng sau những con số biết nói ấy là những "ẩn số" không dễ giải mã. Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) nhiều lần chỉ ra rằng tiền lương thực tế ở Việt Nam vẫn chưa theo kịp tốc độ lạm phát, khiến nhiều người lao động cảm thấy thu nhập chưa đủ sống. Một khảo sát vào tháng 4/2025 tiết lộ 55% người lao động chỉ đủ chi tiêu cơ bản, 26% phải sống chật vật, và 8% thậm chí không đủ sống, buộc phải tìm kiếm việc làm thêm. Ông Hoàng Quang Phòng từ VCCI cũng bày tỏ "lăn tăn" về khả năng chi trả của doanh nghiệp. Rõ ràng, việc tăng lương tối thiểu là một bước tiến, nhưng để "lương thực" của người lao động tăng trưởng bền vững, chúng ta cần nhìn sâu hơn vào khoảng cách giữa con số trên giấy và giá trị thực trong túi tiền.
Mặt trái của "tối ưu chi phí"
Từ những "ẩn số" trên bảng lương, chúng ta dần thấy rõ "mặt trái" của tư duy "tối ưu chi phí" trong doanh nghiệp. Dù mục tiêu tăng trưởng kinh tế là cần thiết, áp lực cạnh tranh khiến nhiều đơn vị tìm cách giảm thiểu chi phí lao động, đôi khi bằng cách đánh đổi quyền lợi của người làm công ăn lương. Một số doanh nghiệp chỉ điều chỉnh mức lương đóng bảo hiểm xã hội mà không thực sự tăng thu nhập thực tế, khiến đời sống người lao động không được cải thiện đúng mức. Ví dụ điển hình là trường hợp ông Nguyễn Văn Tân từ Công ty Hosiden Việt Nam, dù công ty đã tăng lương, nhưng mức tăng chỉ đủ bù trượt giá, khiến người lao động mất đi khoảng 10 triệu đồng tích lũy mỗi năm do lạm phát. Thực trạng này không chỉ dừng lại ở việc lương không tăng tương xứng. Đến tháng 6/2026, hơn 23.800 doanh nghiệp tại Hà Nội đã trốn đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp, gây thiệt hại hàng nghìn tỷ đồng và ảnh hưởng đến hàng trăm nghìn người lao động. Hành vi này, dù có thể được biện minh bằng lý do "sức chống chịu" của doanh nghiệp như VCCI lo ngại, nhưng lại tạo ra một "vùng xám" nơi quyền lợi an sinh của người lao động bị bỏ ngỏ. Chính phủ đã và đang áp dụng các quy định xử phạt nghiêm khắc hơn, thậm chí truy cứu trách nhiệm hình sự từ 1/7/2025, cho thấy quyết tâm chấn chỉnh tình trạng này. Tuy nhiên, chừng nào "bảng lương không nói thật" vẫn còn phổ biến, "lương thực" của người lao động vẫn sẽ bị bào mòn.
Khi niềm tin bị đánh đổi
Những "mặt trái" của việc "tối ưu chi phí" không chỉ ảnh hưởng đến túi tiền mà còn xói mòn một giá trị vô hình nhưng tối quan trọng: niềm tin. Mối quan hệ lao động, lẽ ra phải xây dựng trên sự tin cậy và tuân thủ pháp luật, lại thường đặt người lao động vào vị thế yếu thế hơn. Khi doanh nghiệp khai thấp lương đóng bảo hiểm xã hội hoặc không tăng lương thực tế dù lương tối thiểu đã điều chỉnh, người lao động dễ cảm thấy hụt hẫng, thậm chí "như bị lừa" khi cần đến các chế độ an sinh. Ông Nguyễn Văn Tân đã thể hiện rõ sự trăn trở này khi kêu gọi Chính phủ kiểm soát lạm phát, bởi nếu không, đồng lương điều chỉnh sẽ mất đi ý nghĩa thực sự. Tình trạng lương thấp và quyền lợi không đảm bảo kéo dài có thể dẫn đến hệ quả nghiêm trọng hơn: "chảy máu chất xám" từ khu vực công sang tư, khi công chức, viên chức phải tìm kiếm việc làm thêm để đảm bảo cuộc sống, tiềm ẩn nguy cơ "thương mại hóa quyền lực công". Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam đã tiếp nhận hàng chục nghìn ý kiến, kiến nghị từ người lao động về việc làm, tiền lương và an sinh xã hội, cho thấy những lo ngại sâu sắc về sự thiếu tin tưởng vào hệ thống hiện hành. Khi "lương để sống khác với lương để làm hồ sơ", niềm tin vào một tương lai an sinh bền vững sẽ bị lung lay, và đó là cái giá đắt nhất mà xã hội phải trả.
Kiến tạo an sinh bền vững từ "lương thực"
Để khôi phục và củng cố niềm tin, việc kiến tạo một hệ thống an sinh bền vững dựa trên "lương thực" là điều cấp thiết. Việt Nam luôn coi an sinh xã hội là trụ cột phát triển, cam kết không để ai bị bỏ lại phía sau. Tuy nhiên, lời cam kết cần được hiện thực hóa bằng những chính sách hiệu quả, đảm bảo thu nhập thực tế đủ sống và đóng góp đầy đủ vào quỹ bảo hiểm xã hội. ILO đã nhấn mạnh vai trò của lương tối thiểu trong việc đảm bảo mức sống, và câu chuyện của chị Nguyễn Thị Hoài, người được hưởng chế độ thai sản cao hơn nhờ lương cơ bản điều chỉnh, là một minh chứng tích cực cho thấy chính sách đúng đắn có thể mang lại quyền lợi thực chất. Chính phủ đang nỗ lực bằng cách bổ sung 479 nghìn tỷ đồng cho cải cách tiền lương và an sinh xã hội, đồng thời hoàn thiện chính sách, mở rộng diện bao phủ bảo hiểm xã hội, đặc biệt cho lao động khu vực phi chính thức. Luật Bảo hiểm xã hội 2024, có hiệu lực từ 1/7/2025, cũng tăng cường các biện pháp xử lý hành vi chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm xã hội, nhằm bảo vệ quyền lợi chính đáng của người lao động. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp như DBG Technology mong muốn Nhà nước tiếp tục có chính sách hỗ trợ phát triển nhà ở, đào tạo nguồn nhân lực và hoàn thiện hạ tầng. Chỉ khi các chính sách tiền lương, bảo hiểm xã hội, thuế và kiểm soát lạm phát vận hành "ăn khớp" như những bánh răng trong một cỗ máy, "lương thực" mới thực sự đủ đầy, kiến tạo nên một tương lai an sinh vững chắc và niềm tin trọn vẹn cho người lao động.
Related Articles
