Đơn vị hành chính cấp xã: Giữ nguyên là 'lùi' hay 'lên'?

September 5, 2026

•4 min read

Cải cách hành chính Đơn vị hành chính cấp xã Quản lý đô thị TP HCM

Giữ nguyên cấp xã tại TP HCM: Quyết định chiến lược cân bằng số liệu và thực tiễn. Phân tích triết lý quản trị ưu tiên ổn định, hiệu quả và trải nghiệm.

Cán bộ TP HCM giải quyết thủ tục hành chính cho người dân tại trung tâm dịch vụ công.

Mở đầu: Cuộc "đứng yên" chiến lược của TP Hồ Chí Minh

Trong bối cảnh cả nước đang nỗ lực sắp xếp lại các đơn vị hành chính cấp xã nhằm tinh gọn bộ máy, quyết định của UBND TP Hồ Chí Minh về việc giữ nguyên 168 đơn vị hành chính cấp xã hiện có, bao gồm cả những đơn vị chưa đạt tiêu chuẩn định lượng, gây chú ý đặc biệt. Đây không đơn thuần là một giải pháp tình thế, mà còn là biểu hiện của một triết lý quản trị sâu sắc, ưu tiên sự ổn định và hiệu quả thực tế hơn là việc tuân thủ máy móc các tiêu chí. Sau hơn một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, các phường, xã, đặc khu tại TP HCM đã hoạt động cơ bản ổn định, liên tục và thông suốt. Thành phố cũng đã chủ động phân cấp, ủy quyền hơn 1.000 nhiệm vụ trên 9 lĩnh vực, đồng thời đẩy mạnh dịch vụ công trực tuyến, giúp giảm đáng kể thời gian và chi phí cho người dân và doanh nghiệp. Việc 165 trên tổng số 168 địa phương đề xuất giữ nguyên hiện trạng đã cho thấy sự đồng thuận cao từ cấp cơ sở. Hơn nữa, các đơn vị này được thành lập trước ngày 1/7/2025, do đó thuộc trường hợp chuyển tiếp và không bắt buộc phải đánh giá lại theo tiêu chuẩn mới của Nghị quyết 112/2025/UBTVQH15, tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho quyết định chiến lược này. Cuộc "đứng yên" này của TP HCM, vì thế, mang ý nghĩa của một bước lùi chiến lược để tạo đà cho những bước tiến bền vững hơn.

Khi tiêu chí định lượng gặp thực tiễn vận hành

Quyết định giữ nguyên hiện trạng của TP HCM cũng là minh chứng rõ nét cho sự va chạm giữa các tiêu chí định lượng và thực tiễn vận hành phức tạp của quản lý đô thị. Trong khi nhiều địa phương trên cả nước thực hiện sáp nhập dựa trên các con số khô khan về diện tích và dân số, TP HCM lại chọn cách lắng nghe tiếng nói từ cơ sở và đánh giá hiệu quả thực tế. Ngay cả những đề xuất sáp nhập từ ba địa phương như phường Khánh Hội, phường Xóm Chiếu hay xã Long Sơn cũng không được TP HCM vội vã thông qua. Ví dụ, việc sáp nhập Khánh Hội, Vĩnh Hội và Xóm Chiếu vẫn không giúp đơn vị mới đạt chuẩn diện tích 5,5km², đồng thời thiếu sự đồng thuận và trao đổi với các địa phương giáp ranh. Điều này phản ánh một thực tế rằng, việc tinh giản bộ máy không chỉ dừng lại ở việc đếm số lượng hay đo đạc diện tích. Trên quy mô quốc gia, dù số lượng đơn vị hành chính cấp xã đã giảm đáng kể, nhiều nơi vẫn đối mặt với áp lực công việc tăng cao, thiếu hụt nhân lực chuyên môn và cơ sở vật chất chưa đáp ứng. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước từng nhấn mạnh sự cần thiết phải đánh giá kỹ lưỡng, không chỉ dựa vào tiêu chí định lượng mà còn xem xét tiềm năng phát triển, vị trí địa lý, hạ tầng, quốc phòng, an ninh và đặc thù địa phương. TP HCM, với sự phức tạp và năng động riêng, đã chọn cách tiếp cận thận trọng này, đặt hiệu quả vận hành và sự ổn định lên hàng đầu.

Chi phí vô hình của sự xáo trộn: Bài học từ người dân và doanh nghiệp

Mỗi cuộc cải tổ hành chính, dù mang lại lợi ích lâu dài, đều đi kèm những "chi phí vô hình" không nhỏ, đặc biệt là đối với người dân và doanh nghiệp. Việc thay đổi địa giới hành chính, sáp nhập các đơn vị, kéo theo hàng loạt thủ tục hành chính phát sinh, buộc người dân phải cập nhật thông tin trên căn cước công dân, sổ hộ khẩu, giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Đối với doanh nghiệp, gánh nặng còn lớn hơn khi phải rà soát, điều chỉnh thông tin trên giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, mã số thuế, hóa đơn, hợp đồng và các dự án đầu tư. Dù Chính phủ đã có chỉ đạo không thu phí, lệ phí và khuyến khích thủ tục trực tuyến để giảm nhẹ gánh nặng, quá trình này vẫn tiêu tốn thời gian, công sức và gây ra không ít phiền toái. Một sự xáo trộn hành chính có thể làm gián đoạn các giao dịch, ảnh hưởng đến kế hoạch kinh doanh và gây tâm lý bất an trong cộng đồng. Quyết định giữ nguyên 168 đơn vị hành chính cấp xã của TP HCM đã khéo léo tránh được những chi phí vô hình này. Thay vì đẩy người dân và doanh nghiệp vào một chuỗi cập nhật giấy tờ tốn kém, thành phố đã bảo toàn sự ổn định, giúp họ tập trung vào sản xuất, kinh doanh và các hoạt động thường nhật. Đây là một bài học quý giá về việc đặt lợi ích và trải nghiệm của người dân, doanh nghiệp làm trọng tâm trong mọi quyết sách quản trị.

Triết lý "chưa hỏng, đừng sửa" trong quản trị cấp cơ sở

Quyết định của TP HCM không chỉ là một hành động cụ thể mà còn là sự thể hiện rõ nét triết lý quản trị "chưa hỏng, đừng sửa" (If it ain't broke, don't fix it). Triết lý này, như đã từng được áp dụng trong nhiều lĩnh vực khác, không phải là biểu hiện của sự bảo thủ hay ngại thay đổi, mà là một dạng khôn ngoan được chắt lọc qua thời gian. Nó thừa nhận rằng khi một hệ thống đang vận hành ổn định và hiệu quả, việc thay đổi chỉ vì các tiêu chí định lượng có thể gây ra những hệ lụy không mong muốn, lãng phí nguồn lực và tạo ra rủi ro không cần thiết. TP HCM đã đánh giá rằng, sau hơn một năm, mô hình chính quyền địa phương hai cấp tại các phường, xã, đặc khu đã đi vào nền nếp, hoạt động thông suốt và chưa phát sinh bất hợp lý đáng kể. Việc duy trì ổn định bộ máy hành chính cấp cơ sở trong giai đoạn này cho phép thành phố tập trung nguồn lực vào các nhiệm vụ cấp bách hơn như phát triển kinh tế – xã hội, giải ngân đầu tư công, quy hoạch đô thị và đẩy mạnh chuyển đổi số. Thay vì xáo trộn để đạt chuẩn định lượng, thành phố chọn cách củng cố nội lực, tăng cường phân cấp, chuyển đổi số và cải cách hành chính theo khối lượng công việc thực tế trong giai đoạn 2026-2030. Triết lý này giúp TP HCM giữ vững niềm tin và sự quen thuộc trong cộng đồng, tạo nền tảng vững chắc cho những bước phát triển tiếp theo.

Hướng tới tương lai: Ổn định làm nền tảng cho cải cách sâu rộng

Việc giữ nguyên hiện trạng các đơn vị hành chính cấp xã của TP HCM không phải là dấu chấm hết cho quá trình cải cách, mà là một bước đệm chiến lược, tạo nền tảng vững chắc cho những cải cách sâu rộng hơn trong tương lai. Ổn định ở cấp cơ sở là điều kiện tiên quyết để đảm bảo sự phân bổ nguồn lực hiệu quả, nâng cao chất lượng dịch vụ công và thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội bền vững. Trong bối cảnh cả nước đang thực hiện cuộc cải cách hành chính toàn diện và lớn nhất trong gần 80 năm, sự ổn định tại TP HCM giúp thành phố có đủ năng lượng và tập trung vào các mục tiêu dài hạn. Thành phố đã đặt ra mục tiêu đẩy mạnh phân cấp, chuyển đổi số, cải cách hành chính và cơ cấu đội ngũ cán bộ theo khối lượng công việc thực tế trong giai đoạn 2026-2030. Đây là những cải cách mang tính chiều sâu, hướng tới một nền hành chính hiện đại, chuyên nghiệp, với mục tiêu đạt tối thiểu 95% sự hài lòng của người dân và doanh nghiệp vào năm 2030. Hơn nữa, việc giữ nguyên hiện trạng cũng tạo điều kiện để TP HCM hoàn thiện quy hoạch tổng thể thành phố thời kỳ 2025-2050, tầm nhìn 100 năm trước khi xem xét các điều chỉnh địa giới. Ngay cả bốn xã Long Hải, Bình Chánh, Bà Điểm và Hóc Môn có diện tích dưới 30km² cũng đang được xây dựng đề án thành lập phường trên cơ sở giữ nguyên địa giới, cho thấy sự linh hoạt và cân nhắc kỹ lưỡng. Như vậy, quyết định của TP HCM là một lựa chọn thông minh, biết dừng lại đúng lúc để củng cố, làm tiền đề cho những bước tiến lớn và bền vững, biến bộ máy hành chính tinh gọn thành công cụ kiến tạo phát triển và phục vụ nhân dân một cách hiệu quả nhất.