🏷️ Trending Topics
Nhà Ở Xã Hội: Khi Kẻ Khôn Lợi Dụng, Người Thật Thà Lỡ Nhịp
Nhà ở xã hội Việt Nam: Vạch trần kẽ hở pháp lý, nạn lừa đảo và hệ lụy cho người thu nhập thấp. Giải pháp nào để giấc mơ an cư không thành cạm bẫy?
Lời hứa an cư và thực trạng phũ phàng
Chương trình nhà ở xã hội (NƠXH) ra đời với lời hứa về một mái ấm an cư cho hàng triệu người thu nhập thấp, là trụ cột của an sinh xã hội và quyền có chỗ ở. Thế nhưng, giấc mơ ấy đang dần tan vỡ trong thực tế phũ phàng của thị trường. Giá nhà ở Việt Nam cao gấp khoảng 20 lần thu nhập bình quân đầu người, khiến việc sở hữu một căn nhà trở thành kỳ tích đối với đa số, đặc biệt là người trẻ. Trong khi nhiều quốc gia như Hàn Quốc đã xây dựng mô hình NƠXH hiệu quả với giá chỉ bằng 50-80% thị trường và thủ tục đơn giản, thì tại Việt Nam, NƠXH lại trở thành mảnh đất màu mỡ cho những kẻ trục lợi. Hàng trăm người dân tại TP.HCM đã mất trắng số tiền tíchp nhiều năm vì sập bẫy những "dự án ma" được quảng bá rầm rộ. Trong khi đó, dù Hà Nội đặt mục tiêu đầy tham vọng đưa 25.000-27.000 căn NƠXH ra thị trường vào năm 2026, cao hơn chỉ tiêu Thủ tướng giao, tổng tiến độ NƠXH toàn quốc vẫn còn chậm chạp. Từ 2021-2023, chỉ khoảng 38.000 căn được hoàn thành, thấp hơn nhiều so với mục tiêu hàng năm và nhu cầu thực lên đến 2,6 triệu căn. Bộ Công an cũng đã lật tẩy nhiều đường dây lợi dụng chính sách này để lừa đảo, mua bán "suất ngoại giao", biến chính sách nhân văn thành công cụ trục lợi. Thực trạng này không chỉ làm xói mòn niềm tin mà còn đẩy những người có nhu cầu thực sự ra xa giấc mơ an cư.
Kẽ hở pháp lý, mảnh đất màu mỡ cho trục lợi
Thực trạng đáng buồn của nhà ở xã hội không chỉ đến từ sự thiếu hụt nguồn cung mà còn bị khoét sâu bởi những kẽ hở trong khung pháp lý, biến chính sách nhân văn thành mảnh đất màu mỡ cho hành vi trục lợi. Các quy định về đối tượng và điều kiện mua NƠXH, dù đã được cụ thể hóa trong Luật Nhà ở 2014 và các Nghị định liên quan, vẫn tồn tại những lỗ hổng dễ bị lợi dụng. Điển hình là việc cho phép tăng mật độ xây dựng và hệ số sử dụng đất lên 1,5 lần đối với dự án NƠXH, tạo điều kiện cho chủ đầu tư lách luật, tối đa hóa lợi nhuận thay vì tập trung vào mục tiêu xã hội. Trong khi đó, tỷ suất lợi nhuận tối đa chỉ 10% cùng quy trình hành chính kéo dài khiến nhiều doanh nghiệp chân chính nản lòng, tạo khoảng trống cho các đối tượng bất chính. Bộ Công an đã chỉ rõ nhiều đường dây lợi dụng chính sách, lừa đảo mua bán "suất ngoại giao" hoặc làm giả hồ sơ để trục lợi. Tại Phú Thọ, nhiều giám đốc công ty cùng nhân viên môi giới đã bị khởi tố vì làm giả hàng chục bộ hồ sơ đăng ký mua NƠXH, từ giấy xác nhận đối tượng hưởng chính sách đến hợp đồng lao động. Mục đích cuối cùng của những hành vi này là chiếm hữu NƠXH để bán lại với giá cao hơn, thu lợi bất chính. Những sai phạm này không chỉ vi phạm pháp luật mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi chính đáng của những người dân có nhu cầu thực, đẩy họ vào vòng xoáy của sự bất công và thất vọng.
Hàng trăm người kẹt giữa giấc mơ và cạm bẫy
Khi những kẽ hở pháp lý và hành vi trục lợi hoành hành, hậu quả nhãn tiền đổ dồn lên vai những người dân thu nhập thấp, biến giấc mơ an cư của họ thành cạm bẫy nghiệt ngã. Hàng trăm người ở TP.HCM đã mất trắng tiền tíchp khi tin vào những "dự án ma" được quảng bá rầm rộ. Họ không chỉ mất tiền mà còn mất đi niềm tin vào một chính sách lẽ ra phải là điểm tựa. Tương tự, tại Quảng Trị, hàng trăm khách hàng mua NƠXH lâm vào cảnh khốn đốn vì không thể tiếp cận vốn vay ưu đãi từ Ngân hàng Chính sách xã hội, dẫn đến chậm thanh toán, bị tính lãi phạt và đứng trước nguy cơ hủy hợp đồng. Tình trạng này phơi bày sự thiếu hiệu quả trong việc triển khai các gói tín dụng, điển hình là gói 120.000 tỷ đồng cho NƠXH với tốc độ giải ngân cực kỳ chậm chạp, chỉ đạt 0,44% tổng gói đến đầu năm 2024. Mục đích của việc làm giả hồ sơ để mua NƠXH, như các vụ án ở Phú Thọ đã chỉ ra, là để trục lợi từ những người mua thực sự. Điều này không chỉ làm sai lệch mục tiêu ban đầu của chính sách mà còn đẩy đại đa số người dân có nhu cầu thực vào cảnh "kẹt giữa" – không đủ điều kiện mua nhà thương mại, nhưng cũng không thể tiếp cận được NƠXH do bị kẻ xấu chiếm chỗ. Nhà ở, lẽ ra phải là nơi để ở, đang bị biến thành công cụ đầu cơ, khiến giá nhà ngày càng xa tầm với của số đông.
Kiến tạo niềm tin: Từ chính sách đến thực thi minh bạch
Để khôi phục niềm tin và đảm bảo công bằng cho người dân có nhu cầu thực, việc kiến tạo một hệ thống nhà ở xã hội minh bạch và hiệu quả là nhiệm vụ cấp bách. Chính phủ đã nhận diện các vấn đề và đang nỗ lực cải cách chính sách. Nghị quyết 06-NQ/TW của Bộ Chính trị yêu cầu bố trí ngân sách, hoàn thiện chính sách, khuyến khích đầu tư và đảm bảo quỹ đất, tạo nền tảng vững chắc cho NƠXH. Luật Thủ đô 2026 cũng trao quyền chủ động hơn cho Hà Nội, cho phép thành phố linh hoạt sử dụng ngân sách và quy hoạch đất để đẩy nhanh tiến độ. Đến tháng 9/2026, với 903 dự án NƠXH đang triển khai và hơn 856.000 căn, Việt Nam đang tiến gần mục tiêu 1 triệu căn vào năm 2030, cho thấy sự quyết tâm trong việc tăng nguồn cung. Tuy nhiên, số lượng thôi chưa đủ. Điều cốt lõi là phải bịt kín các kẽ hở pháp lý, tăng cường kiểm soát để ngăn chặn hành vi làm giả hồ sơ và trục lợi "suất ngoại giao". Các cơ quan chức năng cần tiếp tục mở rộng điều tra, xử lý nghiêm minh những cá nhân, tổ chức cố tình lợi dụng chính sách để chiếm đoạt tài sản, bảo vệ quyền lợi chính đáng của người dân. Thủ tướng Chính phủ đã đặt ra ba mục tiêu quan trọng: tháo gỡ vướng mắc thủ tục hành chính, giúp người dân tiếp cận NƠXH dễ dàng, nhanh chóng và với giá cả phải chăng, đồng thời thúc đẩy phát triển NƠXH an toàn, lành mạnh. Bên cạnh đó, ưu tiên phát triển nhà ở cho thuê tại các đô thị lớn và khu công nghiệp cũng là một giải pháp thiết thực để đáp ứng nhu cầu đa dạng, giảm áp lực mua nhà và tối ưu hóa nguồn lực, từng bước kiến tạo lại niềm tin vào chính sách an sinh đầy ý nghĩa này.
