Paul Biya và Lời Nguyền Trăm Năm: Cuộc Chờ Đợi Không Tên Của Cameroon

August 6, 2025

•3 min read

Chính trị Cameroon Quyền lực Paul Biya Thế hệ trẻ Cameroon Ổn định chính trị châu Phi

Khám phá câu chuyện quyền lực trăm năm của Paul Biya, đưa Cameroon đến ngã ba đường. Tuổi trẻ khát khao đổi thay, tương lai nào đang chờ đợi?

Mở Đầu: Bóng Đổ Quyền Lực Và Tuổi Tác Trên Đất Cameroon

Tổng thống Paul Biya của Cameroon, người đã nắm quyền với bàn tay sắt từ năm 1982, hiện là nhà lãnh đạo quốc gia lớn tuổi nhất thế giới. Thật vậy, chỉ một số ít người Cameroon còn sống có thể nhớ được một thời kỳ không có Biya cầm quyền. Thế nhưng, vài tuần trước, ở tuổi 92, ông lại tuyên bố ý định tái tranh cử nhiệm kỳ thứ tám trong cuộc bầu cử sắp tới. Thông báo này, dù gây sốc nhưng đã được dự đoán rộng rãi, đang thổi bùng nỗi lo ngại về sự ổn định của đất nước, với những hệ lụy sâu rộng cho an ninh khu vực. Năm 2008, chế độ của ông đã thực hiện một sửa đổi hiến pháp để bãi bỏ giới hạn hai nhiệm kỳ, mở đường cho Biya cai trị suốt đời thông qua các cuộc bầu cử mà, dù diễn ra thường xuyên, nhưng chưa bao giờ được tự do hay công bằng. Trong một quốc gia mà hơn 60% dân số dưới 25 tuổi, tham vọng của Biya có thể gây ra áp lực quá lớn cho công chúng và cho những tham vọng của các thành viên khác trong giới tinh hoa cầm quyền khi họ tranh giành vị trí trong giai đoạn hậu Biya. Tình hình đang diễn biến, đặc biệt nếu các cuộc biểu tình công khai trở nên lan rộng và quyết liệt, có thể tạo cớ cho một cuộc đảo chính quân sự, theo nhận định của nhiều nhà phân tích. Lịch sử cho thấy quân đội Cameroon vốn trung thành với Biya, người chỉ từng trải qua một cuộc đảo chính duy nhất vào đầu thời kỳ cầm quyền dài lâu của mình.

Khi Thời Gian Ngừng Trôi: Một Tổng Thống, Một Thế Kỷ?

Quyết định kiên quyết tái tranh cử của Tổng thống Biya, có thể nói là khó hiểu. Trong một kỷ nguyên xa xôi, những nhà lãnh đạo lão thành lâu năm của châu Phi như Léopold Sédar Senghor của Senegal hay Daniel Arap Moi của Kenya đã lên kế hoạch cho sự kế nhiệm của họ, nhằm đảm bảo một quá trình chuyển giao hòa bình và gìn giữ di sản. Thế nhưng, động thái hiện tại của Biya cho thấy ông không có kế hoạch như vậy. Quyết tâm rõ ràng của ông muốn tiếp tục cai trị cho đến khi gần 100 tuổi – một nhiệm kỳ tổng thống kéo dài bảy năm – đang gây ra rắc rối cho nhiều người dân Cameroon. Việc ông nắm giữ quyền lực tuyệt đối kể từ năm 1982 đã khiến thời gian dường như ngừng trôi đối với nền chính trị Cameroon. Chỉ một số ít người còn sống ở Cameroon có thể nhớ một thời kỳ không có Biya nắm quyền. Những lo ngại về sức khỏe gần đây dường như cũng cho thấy ông đã đạt đến giới hạn khả năng tự nhiên của mình. Cuộc bầu cử năm 2018, nơi Biya giành chiến thắng với hơn 70% phiếu bầu nhưng bị hoen ố bởi nhiều bất thường và tỷ lệ cử tri đi bầu thấp, là minh chứng rõ nét cho sự đóng băng của hệ thống chính trị, nơi các đối thủ mạnh như Maurice Kamto bị hạn chế và trấn áp.

Thế Hệ Mới Và Tiếng Gọi Đổi Thay

Trong bối cảnh quyền lực bị đóng băng, một câu hỏi chung vang vọng từ các giảng đường đại học, nhóm mạng xã hội và góc phố: “Liệu chúng ta cuối cùng có phải là ‘những nhà lãnh đạo của ngày mai’, hay chỉ là đạo cụ trong một màn trình diễn chiến dịch khác?”. Đây là tiếng lòng của thế hệ trẻ Cameroon, chiếm hơn 60% dân số dưới 25 tuổi, những người đang khao khát sự đổi thay. Họ không muốn bị coi là một nhóm nhân khẩu học chỉ được sử dụng trong các chiến dịch rồi bị lãng quên sau đó. Dù có những tranh cãi xung quanh việc một số thanh niên quyên góp tài chính cho chiến dịch của Biya, cho thấy sự chia rẽ, nhưng cũng có một làn sóng mạnh mẽ của các tổ chức phi chính phủ do thanh niên lãnh đạo như Local Youth Corner (LOYOC) và Actions for Development and Empowerment (ADE) đang trỗi dậy. Họ không chỉ vận động mà còn cung cấp thông tin, tổ chức các buổi hội thảo về giáo dục công dân, quyền việc làm và tham gia chính trị từ Douala đến Maroua. Trong khi một số tập trung vào lòng trung thành, các mạng lưới khác đang thúc đẩy một sự thức tỉnh rộng lớn hơn: một nền chính trị dựa trên các vấn đề thực tế, chứ không phải chỉ là sự ủng hộ mù quáng. Liệu lá phiếu của tuổi trẻ có thực sự được tính đến, hay họ sẽ tiếp tục bị gạt ra ngoài lề?

Sự Chờ Đợi Không Tên: Kịch Bản Cho Cameroon Hậu Biya

Sự kiên trì của Biya trong việc nắm giữ quyền lực đã tạo ra một bầu không khí của sự chờ đợi không tên, nơi mọi ánh mắt đều đổ dồn vào một tương lai không chắc chắn. Trong một quốc gia mà đa số dân số là thanh niên, tham vọng của Biya có thể trở thành gánh nặng quá lớn, đồng thời kích thích sự tranh giành vị trí trong giới tinh hoa cầm quyền cho giai đoạn hậu Biya. Nhiều nhà phân tích lo ngại rằng tình hình này, đặc biệt nếu các cuộc biểu tình công khai trở nên lan rộng và quyết liệt, có thể tạo tiền đề cho một cuộc đảo chính quân sự. Lịch sử cho thấy quân đội Cameroon luôn trung thành với Biya, người đã khéo léo giữ tham vọng của họ trong tầm kiểm soát bằng cách phân mảnh lực lượng vũ trang và thường xuyên cải tổ. Tuy nhiên, sự mong manh của tình hình hiện tại là rõ ràng. Khi Elections Cameroon (ELECAM) công bố danh sách 13 ứng cử viên được chấp thuận trong số 83 hồ sơ cho cuộc bầu cử sắp tới, bao gồm cả những đối thủ lâu năm như Joshua Osih và các cựu đồng minh như Issa Tchiroma Bakary, Bello Bouba Maigari, bức tranh chính trị trở nên phức tạp hơn bao giờ hết. Cuộc bầu cử này, dù dưới danh nghĩa là một tiến trình dân chủ, lại tiềm ẩn nguy cơ châm ngòi cho một cuộc chuyển giao đầy biến động, hoặc tệ hơn là sự bùng nổ của bất ổn, khi những người trẻ tuổi đang dần mất kiên nhẫn.

Lời Kết: Đối Diện Với Tương Lai

Cameroon đang đứng trước một ngã ba đường lịch sử, nơi bóng đổ của một quyền lực gần nửa thế kỷ bao trùm lên khát vọng đổi mới của một thế hệ trẻ đầy nhiệt huyết. Quyết định tái tranh cử của Tổng thống Biya ở tuổi 92 không chỉ là một động thái chính trị, mà còn là một phép thử cho sự kiên nhẫn của toàn bộ quốc gia. Lời nguyền của sự trì trệ và cuộc chờ đợi không tên mà người dân Cameroon phải đối mặt không chỉ là về việc ai sẽ kế nhiệm, mà là về việc liệu đất nước có thể thoát khỏi vòng lặp của sự đóng băng chính trị để đón nhận một tương lai năng động và công bằng hơn hay không. Đã đến lúc phải ngừng coi giới trẻ là một nhóm nhân khẩu học chỉ để sử dụng trong các chiến dịch rồi bỏ qua sau đó. Tương lai của Cameroon phụ thuộc vào việc lắng nghe và trao quyền cho họ, đảm bảo tiếng nói của họ được lắng nghe và những khát vọng của họ được hiện thực hóa. Dù kịch bản nào xảy ra sau Biya, rõ ràng là Cameroon cần một lộ trình chuyển đổi hòa bình, có kế hoạch, để tránh những rủi ro bất ổn và đảm bảo di sản thực sự cho các thế hệ mai sau.